Uzależnienie od gier u nastolatka nie zaczyna się od liczby godzin spędzonych przed ekranem. Granicą między pasją a nałogiem jest utrata kontroli oraz koszty, które granie zaczyna generować w innych obszarach życia. Klasyfikacja medyczna wymaga przy tym, aby taki wzorzec utrzymywał się długo, zwykle co najmniej rok.

To ważne rozróżnienie. Intensywne granie przez jedne wakacje albo miesiąc po premierze gry niczego bowiem jeszcze nie przesądza. Poniżej wyjaśniamy, na co naprawdę patrzeć i kiedy skonsultować się ze specjalistą.

Czy uzależnienie od gier u nastolatka to choroba?

Tak, choć pod inną nazwą i z węższą definicją, niż zwykle się zakłada. Klasyfikacja ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia wyodrębnia zaburzenie związane z graniem – gaming disorder, kod 6C51. Obok hazardu to jedyne zachowanie, które otrzymało w tej grupie osobną kategorię.

Definicja opiera się na trzech elementach: utracie kontroli nad graniem, nadaniu mu priorytetu nad innymi zajęciami oraz kontynuowaniu grania mimo wyraźnie negatywnych konsekwencji. Do tego dochodzi warunek czasu: wzorzec zwykle musi utrzymywać się co najmniej dwanaście miesięcy i istotnie pogarszać funkcjonowanie.

Ten ostatni warunek bywa dla rodzica uspokajający, ma jednak wyjątek. Jeśli objawy są nasilone, klasyfikacja dopuszcza skrócenie tego okresu. Innymi słowy: gdy granie zabiera czas przeznaczony na sen, szkołę i kontakty z rówieśnikami, nie czekaj na upływ roku, tylko skonsultuj sytuację ze specjalistą.

Dlaczego liczba godzin grania nie wystarcza do oceny?

Ta sama liczba godzin oznacza u dwóch nastolatków zupełnie co innego. Dla jednego trzy godziny dziennie to popołudnie z rówieśnikami w grze zespołowej, po lekcjach i treningu. Dla drugiego te same trzy godziny są jedyną aktywnością, jaka została po rezygnacji ze wszystkiego innego. Dlatego w ocenie patrzymy nie na czas, lecz na to, co granie wypiera i czy da się je przerwać.

Zestawienie jest wskazówką do rozmowy ze specjalistą, a nie narzędziem diagnostycznym.

Sygnały, które powinny zwrócić uwagę rodzica

Najbardziej wiarygodne sygnały dotyczą nie samego grania, lecz tego, co dzieje się oprócz niego:

• odwrócenie rytmu dobowego: granie w nocy, niemożność wstania rano, chroniczne zmęczenie,
• wyraźny spadek ocen albo narastające nieobecności w szkole,
• rezygnacja z aktywności, które wcześniej sprawiały przyjemność,
• zanik kontaktów poza siecią, w tym z dotychczasowymi znajomymi,
• silna reakcja napięciem lub złością na każdą próbę ustalenia zasad,
• ukrywanie czasu grania, granie w tajemnicy po zgaszeniu świateł,
• zaniedbanie podstaw: posiłków, higieny, snu,
• znikające pieniądze albo nieznane wydatki na koncie.

Jeśli opisane zmiany utrzymują się od miesięcy i dotyczą kilku obszarów naraz, jest to powód do konsultacji. Nie jest to natomiast lista, na podstawie której warto konfrontować dziecko.

Co bywa mylone z uzależnieniem? Kilka sytuacji wygląda podobnie, a wymaga innej reakcji: premiera gry, na którą nastolatek czekał rok; wakacje bez struktury dnia; przeprowadzka lub zmiana szkoły, po której gra bywa jedynym kontaktem z dawnymi znajomymi. Bywa też, że granie jest ucieczką od czegoś trudnego – wtedy właściwym problemem jest to „coś trudnego”, a nie sama gra.

Mikropłatności i lootboxy – kiedy gra przestaje być tylko grą

To wątek, który pojawia się w rozmowach najrzadziej, a bywa najpoważniejszy. Wiele współczesnych gier zawiera mechanizmy oparte na losowości: skrzynki z nagrodami, losowania skórek, przepustki z niepewną nagrodą. Nastolatek płaci więc za szansę, nie za konkretny przedmiot.

Mechanizm nagrody jest w takich rozwiązaniach zbliżony do hazardowego, a kontakt z nim bywa wczesny i niezauważony. Jeśli z domowego budżetu znikają pieniądze albo dziecko coraz częściej prosi o doładowania, rozmowa przestaje dotyczyć czasu przed ekranem, a zaczyna dotyczyć pieniędzy i ryzyka. Kierunek pracy terapeutycznej bywa wtedy bliższy terapii uzależnienia od hazardu. Szerzej o wspólnych mechanizmach piszemy we wpisie o uzależnieniach behawioralnych.

Dlatego na pierwszej konsultacji pytamy nie tylko o to, ile dziecko gra, ale też w co gra i czy w grze są pieniądze.

Celem terapii nie jest odcięcie nastolatka od gier. Jest nim odzyskanie kontroli i tych obszarów życia, które granie wyparło – snu, szkoły, kontaktów i ruchu.

Kiedy szukać pomocy i jak wygląda leczenie nastolatka?

Podejrzenie, że w grę wchodzi uzależnienie od gier u nastolatka, warto zweryfikować, gdy zmiany utrzymują się od miesięcy, obejmują kilka obszarów naraz, a wspólnie ustalone zasady nie działają. Nie trzeba czekać na pewność ani na komplet objawów.

Pierwszą rozmowę może odbyć sam rodzic – bez dziecka i bez podawania jego danych. Służy ona ustaleniu, czy sytuacja wymaga leczenia, czy raczej wsparcia w rozmowie i uporządkowania zasad w domu. Leczenie osoby niepełnoletniej prowadzimy za zgodą rodzica lub opiekuna prawnego, a udział rodziny jest w tej grupie wiekowej częścią pracy, nie dodatkiem do niej.

Po konsultację zgłaszają się do nas rodzice z Wrocławia oraz okolic – m.in. z Oleśnicy, Oławy i okolic Legnicy. Konsultację umawiamy zwykle bez kolejki. Pełny opis form pracy znajdziesz na stronie terapii uzależnień we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku, a warunki pobytu w galerii zdjęć ośrodka. Ośrodek SOWA, ul. Tarasa Szewczenki 24, Wrocław, tel. +48 690 663 578.

Konsultacje dla rodziców w Ośrodku SOWA

Zakres pomocy ustalamy po pierwszej rozmowie – od pracy ambulatoryjnej po intensywniejsze formy. Udział rodziny jest u nastolatków częścią leczenia, nie dodatkiem.

FAQ – najczęstsze pytania o uzależnienie od gier u nastolatków